အသံ ျပဳလုပ္ျခင္း

ထိေရာက္တဲ့ အသံ ဆုိတာ အသံ အဆင့္အတန္းကုိပဲ ဆုိလုိတာ မဟုတ္ဘူး။ အေရးတႀကီး လုပ္ေဆာင္ရမဲ့ ပထမဆုံး အဆင့္ကေတာ့၊ အသံ ထုတ္လုပ္မဲ့ အစီအစဥ္ကုိ ေရးဆြဲဖုိ႔ ျဖစ္တယ္၊ အသံ အစိတ္အပုိင္းကုိ ျပဳလုပ္တဲ့ အခ်ိန္မွာ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြ မွန္မမွန္ စစ္ေဆးဖုိ႔ သင္ ေရးဆြဲခဲ့တဲ့ အစီအစဥ္ကုိ ျပန္ေလ့လာရမွာ ျဖစ္တယ္။ (နည္းဗ်ဴဟာ ဖန္တီးျခင္း အေၾကာင္းကို ဆက္လက္ ဖတ္ရႈပါ)

သင့္ရဲ႕ ပရိသတ္/ေတြက ဘယ္သူေတြလဲ။ ပရိသတ္ကို ေရြးခ်ယ္သတ္မွတ္ၿပီးတဲ့အခါ ဘယ္လုိ သတင္း စကားမ်ိဳးကို ေပးခ်င္သလဲ ဆိုတဲ့ အခ်က္ကုိ ကုိယ့္ဟာကုိယ္ ျပန္ေမးပါ။ နားေထာင္မဲ့ သူေတြကို ဘာေတြ ေလ့လာေစခ်င္သလဲ၊ ဘာေတြ ခံစားေစခ်င္သလဲ။ ပရိသတ္ေတြက ဒီ သတင္းစကားကို နားေထာင္တဲ့ေနရာမွာ ဘယ္လို အခက္အခဲမ်ိဳးကို ႀကံဳေတြ႔ႏုိင္သလဲ။

 

Format  တခုကို ေရြးခ်ယ္ျခင္း

သင္ရဲ႕ ပရိသတ္နဲ႔ သတင္းစကားအတြက္ အသုံးျပဳမဲ့ အသံ အစိတ္အပုိင္း (သုိ႔) ပရုိဂရမ္ ရဲ႕ format ၊ အမ်ိဳးအစားကုိ ေရြးခ်ယ္တဲ့ေနရာမွာ မွန္ကန္မႈ ရွိဖုိ႔ လုိအပ္တယ္။ ေအာက္မွာ သင္ ေရြးခ်ယ္ႏုိင္တဲ့ format တခ်ိဳ႕ကုိ ေဖၚျပထားတယ္။
  • Panel discussion ေခၚ ရုပ္သံ႒ာန ေဆြးေႏြးပြဲ - ေတြ႔ဆုံေမးျမန္းသူနဲ႔ ေတြ႔ဆုံ ေမးျမန္းခံရတဲ့ ပုဂၢဳိလ္ ႏွစ္ဦး (သို႔) ႏွစ္ဦးထက္ပိုတဲ့ ပါ၀င္ ေဆြးေႏြးသူမ်ား။
  • ဖုန္းျဖင့္ ဆက္သြယ္ေမးျမန္းျခင္း - တုိက္ရုိက္ ေမးျမန္းတာ (သုိ႔) ႀကိဳတင္ အသံဖမ္းယူတာကုိ ဆုိလုိတယ္။ မွတ္ခ်က္ - ဖုန္းလိုင္းေတြက တဆင့္ စကားေျပာတဲ့ လူေတြရဲ႕ အသံကို ဖမ္းယူတဲ့ ေနရာမွာ တရား၀င္ တားျမစ္ခ်က္ေတြကို သတိထားပါ။ အဲဒီလို အသံဖမ္းယူတဲ့ ေနရာမွာ ကုိယ္နဲ႔ စကားေျပာတဲ့သူက ခြင့္ျပဳခ်က္ေပးရင္ေတာင္ တခ်ိဳ႕ ႏိုင္ငံမွာ တရား၀င္ ခြင့္ျပဳမထားဘူး။
  • တဦးခ်င္း ေတြ႕ဆံုေမးျမန္းျခင္း - ေတြ႔ဆုံ ေမးျမန္းခံရသူနဲ႔ ေတြ႔ဆုံေမးျမန္းသူ ႏွစ္ဦးစလုံး ပါ၀င္တယ္။
  • Feature ေခၚ ပါ၀င္တဲ့ အဂၤါရပ္ - အသံ၊ ေနာက္ခံ တီးလံုး၊ ဇာတ္ေၾကာင္းေျပာျခင္းနဲ႔ တျခား အဂၤါေတြ ပါ၀င္ ေရာစပ္ျခင္း။
  • Drama ေခၚ ျပဇာတ္ - ဒါဟာ က်ယ္ျပန္႔တဲ့ အမ်ိဳးအစား တခု ျဖစ္ၿပီး အဲဒီအထဲမွာ ျပဇာတ္၊ ေတးဂီတနဲ႔ တျခား ေဖ်ာ္ေျဖေရး အမ်ိဳးအစားေတြ ပါ၀င္တယ္။
  • သတင္းစုံလင္တဲ့ မွတ္တမ္းမွတ္ရာ - သတင္း အခ်က္အလက္ေတြကို အဓိက ယူေဆာင္ေပးတဲ့ အစိတ္အပိုင္း တခု ျဖစ္တယ္၊ အလားတူပဲ ပညာေရးနဲ႔ ဆိုင္တဲ့ အခ်က္အလက္ေတြကို ပံ့ပုိးေပးတဲ့ လူထု ၀န္ေဆာင္ေပးတဲ့ ေၾကာ္ျငာ (သုိ႔) ထုတ္ျပန္ေၾကာ္ျငာခ်က္။
  • ေထာက္ခံ အတည္ျပဳျခင္း - သတင္းစကား တခုကုိ ျဖန္႔ခ်ီဖုိ႔ ေခါင္းေဆာင္ တဦးဦး (သို႔) လူသိထင္ရွားတဲ့ ပုဂၢိဳလ္ တဦးဦးကုိ အသုံးခ်တာ ျဖစ္တယ္။


ေရဒီယို အစီအစဥ္မွာ၊ ပရိသတ္ရဲ႕ ပါ၀င္မႈကုိ ႀကိဳတင္ အသံသြင္းထားခ်က္နဲ႔ ေပါင္းစပ္ျခင္းဟာ လူေတြက သင့္ရဲ႕ စည္းရံုးလႈံ႔ေဆာ္ေရးနဲ႔ ေထာက္ခံ လႈပ္ရွားမႈေတြမွာ ပါ၀င္လာေအာင္ ဆြဲေဆာင္မႈ ေပးႏုိင္တဲ့ အစြမ္းထက္တဲ့ နည္းလမ္းတခု ျဖစ္တယ္။ သင္ ပစ္မွတ္ထားတဲ့ ပရိသတ္ကို တိုက္ရိုက္ အသံထုတ္လႊင့္တဲ့ အစီအစဥ္မွာ ပါ၀င္လာေအာင္ အားေပးႏိုင္တယ္၊ အကယ္လုိ႔ စႏွစ္တက် စီစဥ္ထားတယ္ ဆိုရင္၊ ႀကိဳတင္ဖမ္းယူထားတဲ့ အသံနဲ႔ စတူဒီယို အသံ အစိတ္အပိုင္းေတြကုိ ေပါင္းစပ္ၿပီး အရည္အေသြးကို တုိးျမွင့္ႏုိင္တယ္။

style လုိ ႔ေခၚတဲ့ ပံုစံကို ေရြခ်ယ္ျခင္း
 

ပရိသတ္၊ သတင္းစကားေတြနဲ႔ ကုိက္ညီတဲ့ အသံ အစိတ္အပိုင္းမွာ အသုံးျပဳမဲ့ ပံုစံတခုကို ေရြးခ်ယ္ပါ။
  • သမာရိုးက်ျဖစ္ျခင္း (Formal) သို႔မဟုတ္ သမာရိုးက်မဆန္ျခင္း (Informal) - ပရိသတ္ကုိ လက္လွမ္းမီဖို႔ ၾကိဳးစားတဲ့ေနရာမွာ ရယ္စရာ ပ်က္လံုးေတြ၊ ရင္းႏွီးကၽြမ္း၀င္မႈေတြကုိ တန္ဆာပလာအျဖစ္ အသုံးျပဳမလား၊ (သုိ႔) စိတ္ခ်ရတဲ့ အရင္းအျမစ္ေတြနဲ႔ ‘ကၽြမ္းက်င္သူတဲ့ ပုဂၢဳိလ္ေတြ’ကုိ အေျခခံၿပီး သတင္း အခ်က္အလက္ေတြကုိ ေပးပုိ႔ခ်င္သလား။ သမာရိုးက် အျဖစ္ဆုံး ပုံစံကေတာ့ သတင္းစာ ျဖစ္ၿပီး၊ သတင္း အခ်က္အလက္ေတြရဲ႕ အစြမ္းကုိ အဓိက အားထားတယ္။ သမာရိုးက် မဆန္တဲ့ အသံ အစိတ္အပုိင္း ဆုိတာ ပရိသတ္နဲ႔ ေဆြးေႏြးမႈ တခု (သုိ႔) vox pop လုိ႔ ေခၚတဲ့ ေဆြးေႏြးတဲ့ အေၾကာင္းအရာနဲ႔ ပါတ္သက္ၿပီး လူထုပရိသတ္ဆီက တံု႔ျပန္ခ်က္ေတြကို ေပးပုိ႔ႏုိင္တဲ့ ေနရာ ျဖစ္တယ္။
  • ဇာတ္ေၾကာင္းေျပာသူ ပါ၀င္ျခင္း (သို႔) မပါ၀င္ျခင္း - သင့္ရဲ႕ အစီအစဥ္မွာ ပါ၀င္လုပ္ေဆာင္လာၾကတဲ့ သူေတြကုိ ႏႈတ္ေျပာသမုိင္း ထုတ္လႊင့္တဲ့ ပံုစံနဲ႔ သူတုိ႔ကုိယ္တုိင္ စကားေျပာေစမလား၊ (သုိ႔) ပရိသတ္အတြက္ ရွင္းလင္းတဲ့ အေၾကာင္းအရာ တခုခုကုိ ရယူဖုိ႔ အစီအစဥ္ တင္ဆက္သူ တဦးရဲ႕ အသံကုိ ထည့္သြင္းမလား။
     

အသံဖမ္းယူဖုိ႔ ျပင္ဆင္ျခင္း
 

ကိုယ္ေတြ႕ေမးျမန္းခ်က္ (သုိ႔) အသံကို ဖမ္းယူေတာ့မယ္ ဆုိရင္၊ အသံကို မဖမ္းယူခင္၊ အသံ အေနအထားကို စမ္းသပ္ဖို႔ အခ်ိန္ အတိုင္းအတာ တခု လိုအပ္လာမွာ ျဖစ္တယ္။ ဆူညံတဲ့ ေနာက္ခံအသံေတြကုိ ျဖစ္ေပၚေစတဲ့ ေလေအးစက္ ျမည္သံတို႔၊ ဒါမွမဟုတ္ လက္ကိုင္ဖုန္းကေန အခ်က္ျပတ့ဲ အသံေတြဟာ ကၽြႏု္ပ္တို႔ အတြက္ ဂရုစိုက္ဖုိ႔ မလုိအပ္တဲ့ အသံေတြအျဖစ္ ယူဆတတ္ၾကတယ္။ ဒါေပမဲ့  နားၾကပ္ကို တပ္လိုက္တာနဲ႔ အဲဒီ အသံေတြဟာ အေတာ္ေလး အေႏွာင့္အယွက္ ျဖစ္ေနတာကို သိရွိလာမွာ ျဖစ္တယ္။

တခ်ိဳ႕ ေနာက္ခံအသံေတြဟာ ေလထုထဲမွာ လြင့္ပ်ံ႕ေနေပမဲ့၊ အမ်ားအားျဖင့္ အၾကားအာရံုကို အေႏွာင့္အယွက္ ျဖစ္ေစတယ္။ နားေထာင္တဲ့ သူေတြက စကားေျပာေနတဲ့ ပုဂၢိဳလ္ကို ၾကည့္ၾကမွာ  မဟုတ္ဘူး ဆိုတာ သတိရပါ။ ဒါေၾကာင့္ သူတို႔ ရရွိတဲ့ သတင္းအခ်က္အလက္ အားလံုးကို ပရိသတ္ေတြက မိမိတုိ႔ရဲ႕ နားေတြကုိ အားကုိးၿပီး နားေထာင္ၾကမွာ ျဖစ္တယ္။ အကယ္လို႔ ဆူညံသံေတြဟာ ျပႆနာ တရပ္ ျဖစ္လာတယ္ ဆုိရင္ေတာ့၊ အဲဒီ အသံေတြကို ပိတ္ထားလိုက္ပါ (သုိ႔) တျခား တေနရာရာကို ေျပာင္ေရႊ႕လိုက္ပါ။ ဖမ္းယူထားတဲ့ အသံ သံုးမရျဖစ္ေနရင္ ရွက္စရာ ျဖစ္ေနလိမ့္မယ္။ အကယ္လုိ႔ အသံ ကုန္ၾကမ္းကို ေကာင္းေကာင္းမြန္မြန္ မဖမ္းယူႏုိင္ခဲ့ရင္၊ စီမံကိန္း တခုလံုးရဲ႕ အရည္အေသြးကို ထိခိုက္ေစမွာ ျဖစ္တယ္။

အကယ္လုိ႔ ေတြ႔ဆုံေမးျမန္းမႈ တခုကို ျပဳလုပ္ေတာ့မယ္ဆိုရင္၊ ေတြ႔ဆုံေမးျမန္းမဲ့ ပုဂၢဳိလ္ရဲ႕ အသံကို အရင္ အစမ္း ဖမ္းယူၿပီး အသံ က်ယ္ေလာင္မႈနဲ႔ ရွင္းလင္းျပတ္သားမႈကို စစ္ေဆးပါ။ လုိအပ္တဲ့ ျပင္ဆင္ေျပာင္းလဲမႈေတြကုိ လုပ္ပါ၊ အသံ အနိမ့္အျမင့္ကို ခ်ိန္ညွိတာတုိ႔၊ မိုက္ခြက္ ေနရာျပင္တာတုိ႔၊ (သို႔) ထိုင္ခံု စီထားတုိ႔၊ ပတ္၀န္းက်င္ရဲ႕ အခင္းအက်င္းေတြကုိ ေနရာတက် ျပင္ဆင္တာတုိ႔ကုိ လုပ္ေဆာင္ၿပီး အသံကုိ ျပန္စမ္းၾကည့္ပါ။

လူေတြဟာ အသံ ဖမ္းယူတဲ့ အခ်ိန္မွာ အေတာ္ေလး စိတ္လွဳပ္ရွားတတ္ၾကတဲ့ အတြက္ မၾကာမၾကာ စိတ္ကသိကေအာက္ ၾကဳံရေလ့ရွိတယ္။ ဒါေပမဲ့ သူတို႔ရဲ႕ စိတ္ဖိစီးမႈေတြကို တတ္ႏိုင္သေလာက္ ေလွ်ာ့က်သြားေအာင္ ျပင္ဆင္မႈ တခ်ိဳ႕ကို ျပဳလုပ္ႏိုင္တယ္။ သူတို႔ကို ပ်ဴပ်ဴငွာငွာ ႀကိဳဆိုပါ။ ျဖစ္ႏိုင္ရင္ ဟာသေလးေတြ ေျပာပါ။ အစမ္းသေဘာနဲ႔ ေမးခြန္း အနည္းငယ္ ေမးပါရေစ ဆုိျပီး သူတို႔ကို ေျပာလုိက္ပါ။ “နံနက္စာ ဘာေတြ စားခဲ့သလဲ” စတဲ့ ေမးခြန္းမ်ိဳးဟာ ရင္းႏွီးမႈကုိ အစပ်ဳိေပးတဲ့ ပံုမွန္ ေမးခြန္းျဖစ္ၿပီး၊ ဒီလို ေမးျခင္းျဖင့္ အသံအေနအထားကို စမ္းသပ္လုိ႔ ရတယ္။

တခ်ိဳ႕ ေတြ႔ဆုံေမးျမန္းခန္းေတြမွာ ေျဖၾကားမဲ့ သူေတြဆီ သင္ ေမးျမန္းမဲ့ ေမးခြန္းေတြကုိ ႀကိဳေျပာထားျခင္းအားျဖင့္၊ အဲဒီ ေမးခြန္းေတြအတြက္ ျပင္ဆင္ခ်ိန္ ေပးထားပါ။ အထူးသျဖင့္ တိုက္ရိုက္ ထုတ္လႊင့္မဲ့ အစီအစဥ္အတြက္ ျဖစ္ေစ၊ ေတြ႔ဆုံေမးျမန္းခ်က္ေတြကုိ တည္းျဖတ္တာေတြ သိပ္မလုပ္ပဲ အသံုးျပဳမဲ့ ေနရာအတြက္ ျဖစ္ေစ ဒီနည္းလမ္းဟာ အခ်ိန္ကို အက်ိဳးရွိေစၿပီး အသံုးျပဳရက်ိဳးနပ္သြားမွာ ျဖစ္တယ္။

 

ပစၥည္းကိရိယာကုိ ျပန္လည္ဆန္းစစ္ျခင္း
 

အသံကုိ ဖန္တီးထုတ္လုပ္တဲ့ ေနရာမွာ အေရးအႀကီးဆံုး အဆင့္ေတြထဲက တခု အပါအ၀င္ကေတာ့၊ ဖမ္းယူထားတဲ့ အသံကို ျပန္ၿပီး နားေထာင္တာ၊ မွတ္စုေတြ၊ စာသား အျပည့္အစုံ (သို႔) ေျပာဆုိခဲ့တဲ့ အေၾကာင္းအရာေတြ၊  ေကာင္းမြန္တဲ့ အသံေတြကုိ သိမ္းထားတဲ့ ေနရာေတြ စတဲ့ မွတ္တမ္းေတြကုိ ထားရွိဖုိ႔ ျဖစ္တယ္။ ဒီအဆင့္အတြက္ အခ်ိန္ေပးဖုိ႔ လုိအပ္ၿပီး အဆင့္အတန္း အမ်ိဳးမ်ိဳးက အသံထုတ္လုပ္သူေတြ မၾကာခဏ ျပဳလုပ္ေလ့ရွိတဲ့ အမွားကေတာ့ အေလာတႀကီး မွတ္တမ္း ေရးမွတ္တာပဲ ျဖစ္တယ္။ အသံေတြကုိ ျပန္လည္ ဆန္းစစ္ၿပီး ေရးမွတ္တဲ့ ေနရာမွာ အခ်ိန္ကုိ ေကာင္းေကာင္း အသုံးခ်ဖို႔ လုိအပ္တယ္။ သြင္းထားျပီးသား အသံေတြကို ျပန္နားေထာင္လုိ႔ ရတယ္။ (လိုအပ္လာရင္၊ analogue ေဒတာေတြကုိ ဒီဂ်စ္တယ္ ေျပာင္းရမွာ ျဖစ္တယ္)။ ၿပီးရင္ ကြန္ျပဴတာထဲက အသံဖိုင္ေတြကုိ မွတ္တမ္းတင္ထားရမွာ ျဖစ္တယ္။

မွတ္တမ္းတင္တယ္ ဆုိတာ လုပ္ငန္း အမ်ိဳးအစားအေပၚ မူတည္ၿပီး ပံုစံအမ်ိဳးမ်ိဳး ရွိႏိုင္တယ္။ ဒါေပမဲ့ အနည္းဆံုး၊ စာပုိဒ္အသစ္ (သုိ႔) အသံဖုိင္ အသစ္ တခုစီရဲ႕ အခ်ိန္ အပုိင္းအျခားကို အေသအခ်ာ ေရးမွတ္ပါ (ျပန္ဖြင့္တဲ့အခါ 00’00” အခ်ိန္နဲ႔ ျပန္စတင္ပါ)၊ ၿပီးေတာ့ ေကာင္းမြန္တဲ့ အသံ ေနရာ (သုိ႔) ေကာင္းမြန္တဲ့ အသံ ရွိတဲ့ေနရာက အခ်ိန္ မွတ္ထားပါ။ ပထမဆုံး သင္ သုံးစြဲလိုတဲ့ အပိုင္းေတြ စတင္မဲ့ အခ်ိန္ကို မွတ္ထားပါ။ ပထမဆုံး စာလုံးတခ်ိဳ႕၊ ေနာက္ဆံုး စာလံုး တခ်ိဳ႕နဲ႔ အၿပီးသတ္မဲ့ အခ်ိန္ေတြကို မွတ္ထားပါ။ ဥပမာအားျဖင့္၊ INTRO (00’20”): IN: “ကၽြန္ေတာ္ ယံုၾကည္တဲ့ အေရးႀကီးဆံုး ရႈေထာင့္ကေတာ့ ….. OUT:…….ဒီအခ်က္ကုိ လူတုိင္း သိရွိထားရမယ္”(00’50”)။

အကယ္လုိ႔ သင့္ရဲ႕ အသံဖမ္းစက္မွာ အခ်ိန္ုျပ ကိရိယာ ပါမလာရင္၊ အခ်ိန္ဖမ္း နာရီကို အသံုးျပဳၿပီး အခ်ိန္ေတြကုိ မွတ္သားႏုိင္တယ္။ သတင္းနဲ႔ သက္ဆိုင္တဲ့ အသံ အစိတ္အပုိင္းကုိ မွတ္မိႏုိင္ေအာင္ အေထာက္အကူ ျပဳဖုိ႔ မွတ္စုေတြကုိ ထားရွိပါ။

အကယ္လုိ႔ သင့္ရဲ႕ သတင္းမွတ္တမ္းကို စားပြဲေပၚမွာ တင္ထားမယ္ ဆုိရင္၊ အဲဒီမွတ္စုေတြကို ေဒါင္လိုက္ စီထားႏိုင္တယ္။ အကယ္လုိ႔ ပိုၿပီး အေသးစိတ္တဲ့ မွတ္တမ္း တခုခု ျပဳစုထားတယ္ ဆုိရင္ အဲဒီ မွတ္စုေတြကုိ သူတုိ႔နဲ႔ သက္ဆုိင္တဲ့ ေနရာမွာ ေရးမွတ္ထားႏုိင္တယ္။ ဒါေပမဲ့ အဲဒီလုိ လုပ္ဖုိ႔ ေရြးခ်ယ္လုိက္တယ္ ဆုိရင္၊ ေနာက္တခါ တည္းျဖတ္တာေတြ၊ ေပါင္းစပ္တာေတြ လုပ္ေဆာင္ဖုိ႔ ျပန္သြားလုိ႔ ရတဲ့ အေျခခံ အုတ္ျမစ္အျဖစ္ ဒီအဆင့္ကို သေဘာထားႏိုင္တယ္။